Translate

Κατηγορίες

Έλλειψη θηλασμού ένα από τα κύρια αίτια της επιδημίας της παιδικής παχυσαρκίας στην Ελλάδα

 

Έλλειψη θηλασμού ένα από τα κύρια αίτια της επιδημίας της παιδικής παχυσαρκίας στην Ελλάδα

Δρ. Αντώνης Καφάτος, Καθηγητής Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης

Η παχυσαρκία έχει πάρει επιδημικές διαστάσεις τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Το αυξημένο σωματικό βάρος και η παχυσαρκία συνοδεύονται από πολλούς παράγοντες που οδηγούν σε καρδιαγγειακά νοσήματα, καρκίνους, σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ, οστεοαρθρίτιδες, θρομβοφλεβίτιδες και άλλα χρόνια νοσήματα. Σε πρόσφατη μελέτη που χρηματοδοτήθηκε από τη Νομαρχιακή αυτοδιοίκηση Ηρακλείου σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 505 ατόμων ηλικίας 20 με 65 χρόνων στην περιοχή της Μεσσαράς (6 δήμοι με 42,000 πληθυσμό) διαπιστώθηκε ότι το 87% του πληθυσμού αυτού ήταν υπέρβαροι και παχύσαρκοι. Το ποσοστό αυτό υπερβαίνει ακόμη και τις ΗΠΑ και τη Δυτική Ευρώπη. Σε αντιπροσωπευτικό δείγμα παιδιών ηλικίας 9-17 χρόνων από όλο το νομό Ηρακλείου που εξετάστηκε το 1982 το ποσοστό των υπέρβαρων και παχύσαρκων ήταν 20%. Εξέταση παιδιών της ίδιας ηλικίας το 2002 έδειξε ότι το ποσοστό αυτό διπλασιάστηκε (40%).

Χωρίς αμφιβολία η υπερκατανάλωση τροφίμων με μεγάλη ενεργειακή πυκνότητα όπως μπισκότα, σοκολάτες, πατατάκια, πίτσες, παγωτά, φαγητό ταχυεστιατορίων, μαζί με την καθιστική ζωή και την έλλειψη επαρκούς σωματικής άσκησης έχει οδηγήσει σε αυτή την κατάσταση. Πολλοί άλλοι παράγοντες συμβάλλουν στη γρήγορη διόγκωση της επιδημίας αυτής όπως η έλλειψη ποδηλατοδρόμων ακόμα και πεζοδρομίων, η έλλειψη επαρκών αθλητικών εγκαταστάσεων, τα προγράμματα τηλεόρασης με διαφήμιση ακατάλληλων τροφίμων και αναψυκτικών και γενικά η έλλειψη εθνικής πολιτικής για την πρόληψη, τη διατροφή και τη σωματική άσκηση. Ένας σοβαρός παράγων που συμβάλει στην αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας είναι η έλλειψη θηλασμού. Η σύνθεση του αγελαδινού γάλακτος είναι τέτοια ώστε να εξασφαλίζει ταχεία ανάπτυξη στα μοσχάρια που συμπληρώνουν την ανάπτυξη τους την ηλικία των 18 μηνών. Αντίθετα το γάλα της μητέρας έχει διαφορετική σύνθεση για την ανάπτυξη του παιδιού που συμπληρώνεται στα 18 χρόνια.

Όπως διαπιστώθηκε πρόσφατα το 80% των μητέρων που γεννούν σε δημόσια και ιδιωτικά μαιευτήρια του Ηρακλείου ούτε καν προσπαθούν να θηλάσουν. Το αντίθετο ακριβώς συμβαίνει στις Σκανδιναβικές χώρες όπου το 80% των μητέρων θηλάζουν αποκλειστικά για 6 μήνες και συνεχίζουν το θηλασμό παράλληλα με άλλες τροφές μέχρι τον 12ο μήνα.

Ένας από τους κυριότερους λόγους που δεν θηλάζουν οι μητέρες στη χώρα μας είναι οι εταιρίες παιδικών τροφών που έχουν δικτυωθεί σε όλα τα ιδιωτικά και δημόσια μαιευτήρια της χώρας και πλησιάζουν τις μητέρες με δώρα μπιμπερό και γάλα αγελάδας αλλά και το νοσηλευτικό προσωπικό των μαιευτικών κλινικών που χωρίς καν να ρωτήσουν τη μητέρα δίνουν γάλα με μπιμπερό στο νεογέννητο. Αυτό είναι η αιτία που αποτυγχάνει κάθε προσπάθεια θηλασμού. Ο λόγος είναι ότι το νεογέννητο παίρνει το γάλα πολύ πιο εύκολα από το μπιμπερό ενώ από το μαστό χρειάζεται προσπάθεια για να θηλάσει. Επιπρόσθετα το ξένο γάλα είναι πιο γλυκό και έτσι το βρέφος αρνείται να πάρει το γάλα της μητέρας αφού έχει δοκιμάσει πρώτα το γάλα με το μπιμπερό.

Στις σπάνιες περιπτώσεις που καταφέρνει η μητέρα να θηλάσει, το βρέφος δεν αυξάνει το βάρος του με τόσο γρήγορο ρυθμό όσο αυξάνεται με το ξένο γάλα. Αυτό όμως είναι το σωστό για αυτό τα θηλάζονται βρέφη έχουν χαμηλότερο βάρος από τα μη θηλάζοντα και ο κίνδυνος παχυσαρκίας είναι μικρότερος. Δυστυχώς αυτό το εκμεταλλεύονται οι εταιρίες παιδικών τροφών και με διάφορους τρόπους στέλνουν μηνύματα ότι το γάλα της μητέρας είναι «αδύνατο» και πρέπει να το αντικαταστήσουν με το γάλα της εταιρίας τους.

Φθάνουν ακόμα και στο σημείο να διαφημίζουν ότι τα παιδιά που παίρνουν ξένο γάλα θα γίνουν πιο έξυπνα απ’ αυτά που θηλάζουν γιατί ορισμένες εταιρίες προσθέτουν ω-3 λιπαρά οξέα. Αυτό όμως είναι τελείως παράλογο και χωρίς καμία επιστημονική βάση γιατί το γάλα της μητέρας έχει την ιδανική σύνθεση και με την απαραίτητη ποσότητα ω-3 λιπαρών οξέων που εξασφαλίζει την άριστη ανάπτυξη του εγκεφάλου. Υπερβολική ποσότητα ω-3 λιπαρών οξέων είναι βλαπτική γιατί είναι ευαίσθητα στις οξειδώσεις με αποτέλεσμα να σχηματίζονται ελεύθερες ρίζες υπεροξειδίων των λιπαρών οξέων που αυξάνουν το οξειδωτικό stress από πολύ νωρίς στη ζωή. Το οξειδωτικό stress ευθύνεται για όλα τα χρόνια νοσήματα όπως του νευρικού και καρδιαγγειακού συστήματος, τους διάφορους καρκίνους, λευχαιμία κ.α. Γι αυτό όλες οι μητέρες που πρόκειται να γεννήσουν πρέπει να απαιτούν να έχουν το νεογέννητο δίπλα τους εφόσον είναι υγιές και δεν παρουσιάζει προβλήματα και να μην επιτρέψουν στο νοσηλευτικό προσωπικό να δώσει γάλα με μπιμπερό στο βρέφος τους. Φυσικά δεν θα πρέπει να δεχθούν τα δώρα των εταιριών παιδικών τροφών. Για να γίνουν όμως αυτά πρέπει η μητέρα να έχει προετοιμαστεί στο τελευταίο τρίμηνο της εγκυμοσύνης ότι θα θηλάσει αποκλειστικά το βρέφος της για ένα εξάμηνο χωρίς άλλες τροφές. Αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος διατροφής του βρέφους της άριστη σωματική και νοητική ανάπτυξη. Εφόσον η μητέρα έχει ισχυρή θέληση και είναι αποφασισμένη να θηλάσει δεν υπάρχει περίπτωση αποτυχίας του θηλασμού. Εξάλλου πριν από τη δεκαετία του 50 και 60 όλες οι μητέρες θήλαζαν τα βρέφη τους. Στις σπανιότατες περιπτώσεις που δεν μπορούσαν να θηλάσουν η μητέρα έβρισκε κάποια άλλη γυναίκα να θηλάσει το παιδί της.

Τελευταία διαπιστώθηκε ότι η έλλειψη θηλασμού και η χρήση αγελαδινού γάλακτος με μπιμπερό συνεχίζεται και μετά τον 12ο μήνα, ακόμη και στο νηπιαγωγείο και στις πρώτες τάξεις του δημοτικού.

Πρόσφατη μελέτη του Παν/μίου Κρήτης σε συνεργασία με την Παιδιατρική Κλινική του Γενικού Νοσοκομείου Χανίων και τη Νομαρχιακή αυτοδιοίκηση Χανίων έδειξε ότι ποσοστό 40% των παιδιών ηλικίας 4 με 7 χρόνων που φοιτούν στους βρεφονηπιακούς σταθμούς και τα νηπιαγωγεία του νομού Χανίων συνεχίζουν να παίρνουν το γάλα τους με το μπιμπερό.

Αυτό έχει πολύ άσχημες συνέπειες για τα δόντια ενώ τα παιδιά παίρνουν μεγάλη ποσότητα ενέργειας από το γάλα με αποτέλεσμα μεγαλύτερα ποσοστά παχυσαρκίας. Τα ποσοστά παχυσαρκίας είναι ακόμα μεγαλύτερα στα παιδιά που παίρνουν πολύ γάλα με το μπιμπερό και με το ποτήρι.

Ενώ τα παιδιά αυτά έχουν αυξημένο βάρος ή είναι παχύσαρκα έχουν παράλληλα ανεπάρκειες από πολλά θρεπτικά συστατικά γιατί δεν παίρνουν επαρκή ποσότητα τροφής από τις υπόλοιπες κατηγορίες τροφίμων (εκτός των γαλακτοκομικών).

Οι άλλες κατηγορίες τροφίμων είναι:

Κρέας, ψάρι, αυγό, όσπρια

Δημητριακά, ψωμί-ρύζι-μακαρόνια-καλαμπόκι-αρακάς κ.α.

Λαχανικά ωμά και μαγειρεμένα

Φρούτα

Το αγνό παρθένο ελαιόλαδο που πρέπει να είναι η μοναδική λιπαρή ουσία. Αν αυτό είναι βιολογικό είναι ακόμη καλύτερο.

Στις περιπτώσεις που το βρέφος πήρε τεχνητή διατροφή το μπιμπερό πρέπει να διακοπεί στους 12 μήνες. Μετά την ηλικία αυτή αν το παιδί αρνείται να πάρει γάλα με ποτήρι η μητέρα δεν πρέπει να επιμείνει. Το γάλα δεν είναι απαραίτητη τροφή μετά την ηλικία των 12 μηνών αφού το παιδί μπορεί να πάρει κάλλιστα γιαούρτι ή τυρί. Η διαμάχη που έχουν συνήθως οι μητέρες με τα παιδιά τους για να πιουν γάλα πριν φύγουν για το νηπιαγωγείο ή το σχολείο πρέπει να σταματήσει.

Το παιδί όπως και όλη η οικογένεια χρειάζεται να έχουν μαζί ένα πλήρες πρωινό. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει δημητριακά με όλο το πίτουρο όπως ο χόνδρος (αλεσμένο σιτάρι) ή νιφάδες βρώμης με λίγο γάλα, γιαούρτι ή ρυζόγαλο, ένα με δύο φρούτα και ένα αυγό 4-5 φορές την εβδομάδα. Τα corn flakes δεν συνιστώνται γιατί έχουν πολύ ζάχαρη και καθόλου διαιτητικές ίνες. Οι γονείς μπορούν να έχουν καφέ ή τσάι.

Εναλλακτικό πρωινό μπορεί να είναι ελιές με μαύρο ψωμί ή παξιμάδι με ελαιόλαδο και ντομάτα ή ομελέτα με λαχανικά.

Το Παν/μιο Κρήτης και η Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής έχει εκδώσει δύο βιβλία:

Ένα για την υγεία και διατροφή στην εγκυμοσύνη που περιλαμβάνει οδηγίες για επιτυχή θηλασμό.

Το δεύτερο αφορά στην υγεία και διατροφή του βρέφους και του παιδιού προσχολικής ηλικίας και έχει πρόσφατα επανεκδοθεί με βελτιωμένες καμπύλες ανάπτυξης από τη Νομαρχιακή αυτοδιοίκηση Χανίων.

Επίσης πρόσφατα το Υπουργείο Υγεία ανέθεσε στο Παν/μιο Κρήτης και στην Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής την αναβάθμιση του βιβλιαρίου υγείας του παιδιού που δίνεται μετά τον τοκετό. Το έργο αυτό ολοκληρώθηκε και παραδόθηκε στο Υπουργείο Υγείας ενώ αναμένεται να εκδοθεί και να διανεμηθεί στις μητέρες.

Στο νέο αυτό βιβλιάριο δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στο θηλασμό, στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας με αποφυγή τροφίμων με μεγάλη ενεργειακή πυκνότητα, αυξημένη περιεκτικότητα σε κορεσμένο λίπος, αλάτι και ζάχαρη, ενώ δίδονται οδηγίες για σωστή διατροφή βασισμένες σε μεγάλο βαθμό στην παραδοσιακή ελληνική διατροφή.

Επίσης τονίζεται η σημασία της σωματικής άσκησης και η αποφυγή του παθητικού και ενεργητικού καπνίσματος ιδιαίτερα μέσα στο σπίτι παρουσία των παιδιών. Επιπλέον περιλαμβάνει έγχρωμες απεικονίσεις των καμπύλων ανάπτυξης συμπεριλαμβανομένων της περιμέτρου μέσης και του δείκτη μάζας σώματος ώστε να είναι εύκολο για της μητέρες να διακρίνουν παρεκκλίσεις από τη φυσιολογική ανάπτυξη.

Το Υπουργείο Υγείας είναι άξιο συγχαρητηρίων που αποφάσισε να βελτιώσει το βιβλιάριο υγείας του παιδιού. Στην επόμενη φάση θα είναι εξαιρετικά χρήσιμο το Υπουργείο Υγείας να αναλάβει την έκδοση του βιβλίου για την υγεία και διατροφή στην εγκυμοσύνη που θα δίνεται δωρεάν σε όλες τις έγκυες γυναίκες της χώρας.

Δρ. Αντώνης Καφάτος
Καθηγητής Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης
Διευθυντής Τομέα Κοινωνικής Ιατρικής

 
 
 
 

Copyright ©  2011 Breastfeedcy. Designed & Developed by yooSOR